Bệnh cận thị là tật khúc xạ khiến mắt nhìn xa mờ do ánh sáng hội tụ trước võng mạc, trong khi nhìn gần thường còn rõ. Cập nhật tháng 5/2026, người bệnh nên được đo khúc xạ, kiểm tra đáy mắt và tư vấn kiểm soát tăng độ theo tuổi, mức cận, thói quen học tập hoặc làm việc.
Bệnh cận thị xảy ra thế nào trong mắt?
Bệnh cận thị xuất hiện khi trục nhãn cầu dài hơn bình thường, giác mạc quá cong hoặc công suất quang học của mắt quá mạnh, làm hình ảnh rơi trước võng mạc thay vì đúng trên võng mạc.
Ở mắt bình thường, tia sáng từ vật ở xa đi qua giác mạc và thủy tinh thể rồi hội tụ đúng trên võng mạc. Ở mắt cận, điểm hội tụ nằm phía trước võng mạc, nên chữ trên bảng, biển báo, màn hình trình chiếu hoặc khuôn mặt ở xa bị nhòe.
Cận thị trục: nhãn cầu dài hơn, thường gặp ở trẻ em và thanh thiếu niên đang phát triển.
Cận thị khúc xạ: giác mạc hoặc thủy tinh thể có công suất hội tụ mạnh hơn bình thường.
Độ cận: được ghi bằng đi-ốp âm, ví dụ -1,00D, -3,50D hoặc -6,00D.
Theo American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus, cận thị ở trẻ thường tăng nhanh trong giai đoạn 7–12 tuổi, có thể tiếp tục thay đổi đến tuổi thiếu niên hoặc đầu tuổi 20. Vì vậy, trẻ mới cận nhẹ vẫn cần theo dõi định kỳ, không nên chờ đến khi nhìn mờ nhiều mới đi khám.
Trong thực tế thăm khám, chúng tôi gặp nhiều học sinh chỉ than “nhìn bảng hơi nhòe” nhưng sau đo khúc xạ có nhỏ thuốc liệt điều tiết, kết quả cho thấy cận thật khoảng -0,75D đến -1,50D. Nếu chỉ thử kính nhanh tại cửa hàng mà không đánh giá điều tiết, trẻ có thể bị cấp kính chưa phù hợp. Một chủ đề liên quan: biểu hiện của cận thị.
Chủ đề liên quan: Thuốc Bổ Mắt Tốt Cho Người Cận Thị: Cách Chọn Đúng & Danh Sách Đáng Tham Khảo 2026
Dấu hiệu nào cho thấy cận thị đang tăng độ?
Dấu hiệu thường gặp là nhìn xa mờ hơn trước, nheo mắt, ngồi sát bảng hoặc màn hình, đau đầu sau giờ học, mỏi mắt khi lái xe ban đêm và phải thay kính thường xuyên trong 6–12 tháng.
Người cận nhẹ có thể vẫn đọc sách, dùng điện thoại hoặc làm việc gần bình thường, nên dễ bỏ qua dấu hiệu ban đầu. Vấn đề thường rõ hơn khi nhìn bảng, biển số xe, phụ đề tivi, màn hình họp hoặc đèn đường vào buổi tối.
Các biểu hiện cần chú ý gồm:
- Nhìn xa mờ nhưng nhìn gần còn rõ.
- Hay nheo mắt, nghiêng đầu hoặc cúi sát vở.
- Đau đầu vùng trán sau khi học hoặc làm việc lâu.
- Chảy nước mắt, khô mắt, chớp mắt nhiều khi dùng màn hình.
- Nhìn đèn ban đêm bị lóa, nhòe hoặc khó tập trung.
- Trẻ giảm tập trung ở lớp, chép bài chậm, hỏi lại chữ trên bảng.
- Người trưởng thành phải đưa màn hình gần hơn hoặc tăng cỡ chữ thường xuyên.
⚠️ Lưu ý: Cận thị tăng nhanh không chỉ là “kính yếu đi”. Ở người cận cao, bác sĩ cần kiểm tra võng mạc chu biên, gai thị, hoàng điểm và nhãn áp để loại trừ nguy cơ đi kèm.
Một lỗi chúng tôi thường gặp là phụ huynh nghĩ trẻ nhìn điện thoại rõ thì “mắt vẫn tốt”. Cận thị làm mờ khi nhìn xa, nên trẻ vẫn có thể chơi điện thoại bình thường nhưng không đọc được chữ trên bảng. Dấu hiệu này cần được hỏi kỹ trong khám mắt học đường. Xem thêm biểu hiện của cận thị nhẹ nếu cần.
Xem thêm: Chữa Mắt Lồi Cận Thị: Giải Pháp Y Khoa & Cách Cải Thiện Thực Tế 2026
Bảng phân loại độ cận và hướng xử trí
Phân loại độ cận giúp người bệnh hiểu mức nguy cơ, lịch khám và lựa chọn kiểm soát phù hợp. Số đi-ốp chỉ là một phần; tuổi, tốc độ tăng độ và tình trạng đáy mắt cũng quan trọng.
| Nhóm tình trạng | Mức đi-ốp tham khảo | Biểu hiện thường gặp | Việc nên làm | Tần suất kiểm tra gợi ý |
|---|---|---|---|---|
| Cận rất nhẹ | -0,25D đến dưới -0,75D | Nhìn xa hơi nhòe khi mệt | Đo lại sau nghỉ mắt, đánh giá điều tiết | 6–12 tháng |
| Cận nhẹ | -0,75D đến dưới -1,50D | Nhìn bảng hoặc biển báo mờ | Đeo kính khi nhìn xa, học, lái xe | 6–12 tháng |
| Cận nhẹ tiến triển | Tăng ≥ -0,50D/năm | Trẻ thay kính nhanh | Tư vấn kiểm soát tiến triển cận thị | 3–6 tháng |
| Cận trung bình thấp | -1,50D đến dưới -3,00D | Cần kính khi học và sinh hoạt xa | Đeo kính đúng số, kiểm tra thị lực hai mắt | 6 tháng |
| Cận trung bình | -3,00D đến dưới -4,50D | Không kính nhìn xa rất mờ | Khám khúc xạ, soi đáy mắt khi cần | 6 tháng |
| Cận trung bình cao | -4,50D đến dưới -6,00D | Phụ thuộc kính nhiều | Đánh giá võng mạc, cân nhắc phương án kiểm soát | 3–6 tháng |
| Cận cao | Từ -6,00D trở lên | Nguy cơ đáy mắt cao hơn | Khám chuyên khoa, chụp đáy mắt/OCT nếu chỉ định | 3–6 tháng |
| Cận lệch hai mắt | Chênh ≥ 1,00D | Một mắt nhìn kém hơn | Kiểm tra nhược thị, thị giác hai mắt | Theo bác sĩ |
| Cận kèm loạn thị | Cận + loạn từ 0,75D | Nhìn bóng chữ, méo nét | Cắt kính theo trục loạn chính xác | 6 tháng |
| Cận sau tuổi 40 | Mờ xa kèm mỏi gần | Khó đọc gần khi đeo kính cận | Đánh giá thêm lão thị, bệnh đáy mắt | 6–12 tháng |
Theo AAPOS, cận thị cao thường được nhắc đến khi độ cận từ -6,00D trở lên hoặc chiều dài trục nhãn cầu trên 26,5 mm. Nhóm này cần được theo dõi kỹ hơn vì nguy cơ rách võng mạc, bong võng mạc, glôcôm và tổn thương hoàng điểm cao hơn người cận nhẹ.
Khi nào cần đi khám sớm?
Nếu trẻ tăng từ -0,50D trở lên trong một năm, người lớn nhìn lóa nhiều khi lái xe đêm, hoặc người cận cao thấy ruồi bay, chớp sáng, màn đen che trước mắt, nên đi khám mắt sớm. Đây không phải tình huống nên tự đổi kính. Tham khảo bài biểu hiện của tật cận thị để có thêm thông tin.
Có thể bạn quan tâm: Bảng Đo Cận Thị: Cách Đọc, Chọn Bảng Và Tự Kiểm Tra Đúng Năm 2026
Khám cận thị cần đo những gì?
Khám cận thị đúng không chỉ là đọc bảng chữ và thử kính. Một quy trình tốt cần đánh giá khúc xạ, thị lực, điều tiết, nhãn áp, giác mạc và đáy mắt theo nguy cơ từng người.
Với trẻ em, đo khúc xạ sau nhỏ thuốc liệt điều tiết có thể cần thiết để phân biệt cận thật với co quắp điều tiết. Với người trưởng thành muốn mổ cận, bác sĩ phải kiểm tra thêm chiều dày giác mạc, bản đồ giác mạc, khô mắt và độ ổn định khúc xạ.
Bước 1: Hỏi bệnh sử, tuổi bắt đầu cận, số kính cũ, tốc độ tăng độ và thói quen học tập hoặc làm việc.
Bước 2: Đo thị lực không kính, thị lực có kính, khúc xạ máy và khúc xạ chủ quan.
Bước 3: Đánh giá điều tiết, phối hợp hai mắt và cân bằng kính giữa hai mắt.
Bước 4: Kiểm tra bán phần trước, giác mạc, phim nước mắt và nhãn áp.
Bước 5: Soi đáy mắt, chụp đáy mắt hoặc OCT nếu cận cao, có ruồi bay, chớp sáng hoặc nghi tổn thương võng mạc.
Video giúp người xem hình dung cận thị là gì, vì sao nhìn xa mờ và khi nào nên đi kiểm tra mắt.
Với người trưởng thành muốn phẫu thuật khúc xạ, chúng tôi luôn giải thích rằng “đủ độ cận” chưa đủ để quyết định mổ. Có bệnh nhân cận -4,00D đến -6,00D nhưng giác mạc mỏng, bản đồ giác mạc nghi ngờ hoặc khô mắt nhiều, nên cần trì hoãn hoặc chọn phương án khác thay vì chỉ dựa vào mong muốn bỏ kính.
Đọc thêm: Dấu Hiệu Bị Cận Thị: Nhận Biết Sớm Và Khi Nào Cần Khám Mắt
So sánh các cách kiểm soát và điều trị cận thị
Điều trị cận thị có hai mục tiêu khác nhau: giúp nhìn rõ bằng kính hoặc phẫu thuật, và làm chậm tăng độ ở trẻ. Không có một phương pháp phù hợp cho mọi người bệnh.
| Phương pháp | Mục tiêu chính | Độ tuổi thường cân nhắc | Ưu điểm | Hạn chế cần biết |
|---|---|---|---|---|
| Kính gọng | Làm rõ thị lực xa | Mọi tuổi | An toàn, dễ thay đổi số | Không làm chậm tăng độ nếu chỉ là kính đơn tròng thường |
| Kính áp tròng mềm | Thay kính gọng ban ngày | Thanh thiếu niên lớn, người lớn | Thẩm mỹ, tiện khi thể thao | Cần vệ sinh nghiêm ngặt để tránh viêm giác mạc |
| Ortho-K | Định hình giác mạc ban đêm | Trẻ phù hợp và người lớn chọn lọc | Ban ngày có thể không cần kính | Cần theo dõi sát, nguy cơ nhiễm trùng nếu dùng sai |
| Kính kiểm soát cận | Giảm tín hiệu kích thích dài trục mắt | Trẻ đang tăng độ | Không xâm lấn, dễ dùng hơn kính áp tròng | Hiệu quả tùy loại kính, độ tuân thủ và tuổi |
| Atropine liều thấp | Làm chậm tiến triển cận | Trẻ tăng độ nhanh | Có dữ liệu lâm sàng hỗ trợ | Cần bác sĩ kê và theo dõi tác dụng phụ |
| LASIK/Femto LASIK/SMILE | Giảm phụ thuộc kính | Người lớn đủ điều kiện | Cải thiện thị lực không kính | Không dành cho trẻ, cần sàng lọc giác mạc kỹ |
| PRK/TransPRK | Điều chỉnh giác mạc không tạo vạt | Một số ca giác mạc phù hợp | Tránh biến chứng vạt giác mạc | Hồi phục chậm hơn LASIK, cần chăm sóc sau mổ |
| ICL | Đặt kính nội nhãn | Cận cao chọn lọc | Bảo tồn mô giác mạc | Là phẫu thuật nội nhãn, cần chỉ định chặt chẽ |
| Tăng thời gian ngoài trời | Giảm nguy cơ khởi phát/tăng cận | Trẻ em, thanh thiếu niên | Tự nhiên, tốt cho sức khỏe chung | Không thay thế kính hoặc điều trị khi đã cận |
| Quy tắc 20-20-20 | Giảm mỏi điều tiết | Người học, làm màn hình | Dễ áp dụng hằng ngày | Không làm giảm độ cận thật đã hình thành |
Theo FDA, LASIK là phẫu thuật làm thay đổi vĩnh viễn hình dạng giác mạc để giảm phụ thuộc kính hoặc kính áp tròng. Vì vậy, người muốn mổ cận cần được tư vấn rõ về lợi ích, giới hạn, nguy cơ khô mắt, lóa sáng và các tiêu chí loại trừ trước phẫu thuật.
Kính thấp hơn độ cận có giúp mắt đỡ tăng không?
Không nên cố tình đeo kính thấp hơn độ cận thực tế nếu bác sĩ không chỉ định. Kính thiếu số có thể khiến người bệnh nheo mắt, căng điều tiết, đau đầu và nhìn xa kém, đặc biệt khi học tập hoặc lái xe.
Phòng cận thị ở Hạ Long: làm gì mỗi ngày?
Phòng và kiểm soát cận thị cần kết hợp ánh sáng, tư thế, khoảng cách nhìn, thời gian ngoài trời và lịch khám mắt. Người sống tại Hạ Long nên tận dụng hoạt động ngoài trời an toàn khi thời tiết phù hợp.
AAPOS khuyến nghị trẻ giữ sách và màn hình cách mắt ít nhất 12 inch, áp dụng quy tắc 20-20-20 và dành tối thiểu 1 giờ ngoài trời mỗi ngày có bảo vệ nắng. Một số hướng dẫn kiểm soát cận thị còn nhấn mạnh mục tiêu khoảng 2 giờ hoạt động ngoài trời mỗi ngày nếu điều kiện cho phép.
Với học sinh tại Hạ Long, Cẩm Phả, Uông Bí hoặc Quảng Yên, lịch học thêm và dùng thiết bị điện tử sau giờ học có thể làm thời gian nhìn gần kéo dài. Gia đình nên sắp xếp giờ nghỉ mắt cố định thay vì chỉ nhắc khi trẻ đã mỏi.
Một lịch chăm sóc mắt thực tế có thể gồm: học 30–40 phút rồi nhìn xa 1–2 phút, dùng bàn học đủ sáng, giữ màn hình ngang hoặc thấp hơn tầm mắt, không đọc trên xe đang di chuyển, không tắt đèn khi dùng điện thoại và khám mắt mỗi 6 tháng nếu trẻ đã cận.
Kinh nghiệm tại phòng khám cho thấy thay đổi nhỏ nhưng đều đặn thường hiệu quả hơn những lời nhắc chung chung. Khi phụ huynh đặt đồng hồ nghỉ mắt, đưa trẻ ra ngoài vận động sau giờ học và kiểm tra số kính đúng hẹn, tốc độ tăng độ thường được phát hiện sớm hơn và xử trí chủ động hơn.
Câu Hỏi Thường Gặp
Người bệnh cận thị thường hỏi về khả năng giảm độ, thời điểm đeo kính, nguy cơ di truyền và điều kiện mổ cận. Các câu trả lời dưới đây giúp định hướng bước tiếp theo trước khi đi khám.
Bệnh cận thị có tự khỏi không?
Bệnh cận thị thật thường không tự khỏi vì liên quan đến cấu trúc quang học của mắt, đặc biệt là chiều dài trục nhãn cầu. Một số trường hợp nhìn mờ do co quắp điều tiết có thể cải thiện sau nghỉ mắt hoặc nhỏ thuốc theo chỉ định, nhưng cần khám để phân biệt.
Cận thị bao nhiêu độ thì phải đeo kính?
Không có một mốc duy nhất cho mọi người. Trẻ học sinh, người lái xe, người làm việc cần nhìn xa thường nên đeo kính khi thị lực xa giảm ảnh hưởng học tập, di chuyển hoặc an toàn sinh hoạt.
Uống thuốc bổ mắt có giảm được độ cận không?
Thuốc bổ mắt không làm giảm 1–2 độ cận thật. Dinh dưỡng tốt có thể hỗ trợ sức khỏe mắt, nhưng độ cận cần được đo chính xác và kiểm soát bằng kính, thói quen thị giác hoặc phương pháp y khoa phù hợp.
Cha mẹ bị cận thì con chắc chắn bị cận không?
Không chắc chắn, nhưng nguy cơ cao hơn. Di truyền là một yếu tố quan trọng, trong khi thời gian nhìn gần kéo dài và ít hoạt động ngoài trời cũng góp phần làm tăng nguy cơ khởi phát hoặc tiến triển cận thị.
Bao nhiêu tuổi có thể mổ cận?
Phẫu thuật khúc xạ thường chỉ cân nhắc ở người trưởng thành khi độ cận ổn định, giác mạc đủ điều kiện, không có chống chỉ định và hiểu rõ lợi ích lẫn rủi ro. Trẻ em thường không phải đối tượng phù hợp để mổ cận bằng laser.
Bệnh cận thị cần được nhìn nhận như một tình trạng cần đo đúng, theo dõi đúng và kiểm soát sớm, đặc biệt ở trẻ đang tăng độ. Khi có dấu hiệu nhìn xa mờ, thay kính nhanh hoặc cận cao, người bệnh nên khám chuyên khoa mắt để có hướng xử trí an toàn.
